100-lecie czerwonej budki telefonicznej. Ciekawostki o brytyjskiej ikonie
Ikoniczna i kultowa – to zdecydowanie słowa, którymi można opisać słynną czerwoną budkę telefoniczną, która na stałe wpisała się w krajobraz Londynu! Z pewnością to jeden z symboli brytyjskiej stolicy i choć już jakiś czas temu wyszła z użycia, to nadal można ją zobaczyć w wielu miejscach w Wielkiej Brytanii (i nie tylko!). Nie wszyscy jednak wiedzą, że charakterystyczna czerwona budka telefoniczna w tym roku kończy 100 lat. Oto kilka ciekawostek o londyńskiej ikonie – zapraszamy do lektury!
(Troszkę oszukane) 100 lat!
Pierwsza budka telefoniczna w Wielkiej Brytanii (tzw. model K1) powstała już w 1920 roku. Na początku lat 20 zdecydowano też, że takich kabin telefonicznych powinno pojawić się więcej, rozpisano więc projekt pod kuratelą Royal Fine Art Commission. W 1924 roku powstał model K2, którego autorem był Giles Gilbert Scott – architekt odpowiedzialny m.in za Katedrę w Liverpoolu, Elektrownię Battersea (którą możecie kojarzyć choćby z okładki płyty “Animals” zespołu Pink Floyd) oraz Elektrownię Bankside, w której dziś mieszczą się zbiory Tate Modern.
Poczta zdecydowała się wykonać zwycięski projekt Scotta z żeliwa (choć projektant zasugerował stal miękką) i pomalować go na czerwono (choć Scott proponował kolor srebrny, z wnętrzem w odcieniu „zielonkawo-niebieskim”). Czerwony kolor miał sprawić, że kabina będzie łatwo rozpoznawalna i widoczna przy każdej pogodzie. Budka K2 weszła do powszechnego użytku w 1926 roku i to właśnie dlatego w tym roku Londyn obchodzi jej setne urodziny.
Zaledwie 10 lat później, w czerwcu 1936 roku, z okazji Srebrnego Jubileuszu króla Jerzego V, na ulicach Wielkiej Brytanii pojawił się model K6, nawiązujący do modnego wówczas stylu art-deco (i zaprojektowany również przez Scotta). Nieco mniejszy i uproszczony model początkowo nie spotkał się z uznaniem mieszkańców miasta, jednak wkrótce to właśnie on stał się ikoną Londynu.
Czerwona budka telefoniczna – mniej znane modele
Model K1 zachował się jedynie w 14 egzemplarzach w Wielkiej Brytanii oraz w 2 w Irlandii. Pomiędzy modelami popularnymi K2 i K6 pojawiły się jeszcze trzy “pośrednie” modele budek telefonicznych.
- Model K3, również projektu Scotta, wprowadzono do użytku w 1929 roku. Przypominał on budkę K2, był jednak wykonany ze… zbrojonego betonu. Koszt jej produkcji był niższy niż K2, jednak zdecydowanie droższy niż K1, dlatego budka nie przyjęła się. Jedną z niewielu budek tego modelu można zobaczyć w Londyńskim Zoo obok Plaży Pingwinów – niedawno przywrócono jej oryginalną kolorystykę.
- Model K4, tym razem zaprojektowany przez Wydział Inżynierii Poczty, ujrzał światło dziennie w 1927 r. Było to interesujące combo budki telefonicznej ze… skrzynką pocztową. Wyposażono go nawet w maszynę do kupowania znaczków! Plotki głosiły, że hałas maszyn drukujących znaczki zakłócał rozmowy, a sam papier robił się wilgotny i niezdatny do użytku. Choć oficjalnie nigdy nie potwierdzono owych problemów, model K4 został wyprodukowany tylko w jednej serii. Do dziś przetrwało ich zaledwie dziesięć. W pełni odrestaurowany K4 znajduje się w Muzeum Transportu Bury w Manchesterze.
- Model K5, zbudowany ze sklejki z metalową okładziną, to praktycznie prototyp wykorzystywany jedynie na wystawach. Dziś zobaczyć można jedynie nieliczne repliki.
- Po kultowym K6 pojawiło się jeszcze kilka uproszczonych modeli, jednak nie ma wątpliwości, która budka stała się brytyjską ikoną! W kiosku K8 zachowano kolorystykę, ale był to inny odcień czerwieni – nieco jaśniejszy „Poppy Red” (“czerwień maku”).
Spór o koronę
Charakterystycznym elementem każdej budki telefonicznej jest też korona znajdująca się nad wejściem. Pojawiła się ona już w 1926 roku, jako symbol rządu brytyjskiego, którego Poczta była agencją. Początkowo była to Korona Tudorów, jednak Królowa Elżbieta II wprowadziła do użytku wizerunek Korony św. Edwarda, która jest wykorzystywana przy koronacji. To nie spodobało się Szkotom – wszak to angielskie insygnia władzy! Dlatego na północy, na budkach telefonicznych wyprodukowanych po 1955 roku, zobaczycie Koronę Szkocji. Aby dostosować dwa różne wzory korony do modelu K6, elementy fasady odlewano z wycięciem, w które później wkładano płytkę z odpowiednią koroną.
Zobacz też:
Czerwona budka telefoniczna – ciekawostki
Obiecaliśmy Wam jednak kilka ciekawostek, których bohaterką jest kultowa budka telefoniczna! Oto i one:
- Początkowo czerwony kolor uznano za zbyt krzykliwy i niektóre kabiny w centrum zostały przemalowane na szaro, by lepiej pasować do otoczenia. Jak na ironię – gdy tylko budkę obwołano ikoną Wielkiej Brytanii, podjęto starania by wszystkie budki przemalować z powrotem. Obecnie najczęściej używanym kolorem farby jest „czerwień porzeczkowa”, zdefiniowana w brytyjskiej normie pod numerem “BS381C-Red539”.
- Gdy w 1980 roku poczta została sprywatyzowana, pojawił się pomysł, by przemalować budki na żółto, aby pasowały do barw British Telecom. Mówiąc krótko – pomysł nie spotkał się z ciepłym przyjęciem, a budki pozostały czerwone 😉
- Przy Old London Road w Kingston upon Thames można zobaczyć słynne “przewrócone budki telefoniczne” czyli rzeźbę “Out of Order” autorstwa Davida Macha. To 12 budek modelu K6 ułożonych tak, by każda kolejna była bardziej pochylona, niczym sypiące się kostki domina. Choć odsłonięta w 1980 roku instalacja miała być tymczasowa, na stałe wpisała się w krajobraz dzielnicy.
- W 2024 roku, z okazji 100 rocznicy przedstawienia projektu K2, LEGO wypuściło specjalny zestaw klocków dla dorosłych przedstawiający słynną budkę. 1460 elementów zestawu LEGO Ideas 21347 jest uroczym hołdem dla brytyjskiej ikony!
- W 2006 roku czerwona budka telefoniczna została uznana za ikonę brytyjskiego designu, obok m.in. samochodu Mini, mapy londyńskiego metra czy piętrowego autobusu AEC Routemaster.
- Charakterystyczne czerwone budki można spotkać również na Malcie, Gibraltarze, Cyprze czy dalekich Bermudach. Również na Wyspach Guernsey, Jersey i Isle of Man zobaczycie charakterystyczne budki, choć nie… w czerwonym kolorze!
Era telefonii komórkowej
Nie wszyscy wiedzą, że budki telefoniczne, nawet w czasach swej świetności, były nierentowne. Utrzymanie ich kosztowało bowiem więcej, niż zarabiano na wykonanych połączeniach. Często niszczono je lub okradano. Działalność budek telefonicznych została zawieszona, gdy do powszechnego użytku weszły telefony komórkowe. Warto jednak wiedzieć, że różne organizacje mogą kupić czerwoną budkę telefoniczną za… 1 funta. Dlatego wiele budek zostało przekształconych w mini-biblioteki, publiczne defibrylatory, bankomaty, a nawet… akwarium czy galerię sztuki.
Firmy mogą również wynająć budkę i prowadzić w niej biznes – np. kiosk czy trafikę lub kawiarnię. Najmniejsza kawiarnia w Londynie (czyli Livs’ TeleCafe) mieści się właśnie w zabytkowej budce telefonicznej zlokalizowanej tuż przy wieżowcu The Shard (przy St Thomas Street).
Choć czerwona budka telefoniczna nie spełnia już swej funkcji komunikacyjnej, z pewnością jest jedną z popularnych atrakcji turystycznych (nie tylko!) Londynu. Pozostaje też świadkiem nieuchronnego postępu oraz idących za nim zmian w tkance miejskiej. Jeśli zainteresowała Was historia ikony brytyjskiego designu, zapraszamy na nasze city breaki w Londynie – nasi piloci i przewodnicy mają w zanadrzu o wiele więcej ciekawych historii!
