Ciekawostki na Dzień Języka Greckiego

Od nie tak dawna, bo od 2017 roku, 9 lutego to dzień, w którym świętujemy Międzynarodowy Dzień Języka Greckiego. To dzień, który ma podkreślać znaczenie języka greckiego dla rozwoju światowej kultury, nauki i filozofii. W końcu to starożytni Grecy położyli podwaliny pod europejską cywilizację, a ich język wywarł wpływ na niemal wszystkie nowożytne języki na kontynencie. Z okazji tego wyjątkowego święta, mamy dla Was ciekawostki o języku greckim. Zapraszamy do lektury!

Grecki poeta i najdłuższy hymn świata

Zacznijmy od daty. Dlaczego na obchody Dnia Języka Greckiego wybrano właśnie 9 lutego? W tym dniu przypada bowiem rocznica śmierci Dionisiosa Solomosa (1798-1857) – poety i autora greckiego hymnu narodowego. Solomos napisał poemat “Imnos is tin Eleftherian” (“Hymn do Wolności”) w 1823 roku na swojej rodzinnej wyspie Zakynthos, a inspiracją byli bohaterowie rewolucji z 1821 roku. W 158 zwrotkach (!) autor opisuje odwagę Greków, ich cierpienie i poświęcenie dla ojczyzny. To patriotyczne dzieło znalazło się w Księdze Rekordów Guinnessa jako najdłuższy hymn narodowy świata. Warto jednak wiedzieć, że w 1864 roku zatwierdzono jako oficjalny hymn 24 zwrotki, z czego przy oficjalnych okazjach wykonuje się dwie. 

Ale hymn narodowy to nie jedyna rzecz, którą Grecy zawdzięczają poecie. Solomos przysłużył się kulturze ludowej – w treść swoich dzieł wplatał m.in. motywy z pieśni gminnych. Ponadto konsekwentnie pisał w demotyku, czyli języku mówionym, jednocześnie kształtując go w sposób, który jest używany do dzisiaj. Dodatkowo zajmował się tłumaczeniem włoskiej poezji na język grecki.

Co warto wiedzieć o języku greckim?

Określenie “język grecki”, czy też “greka” pochodzi z… łaciny! To bowiem starożytni Rzymianie określali język mieszkańców tych stron “lingua graeca”. Grecy o swojej mowie powiedzieliby raczej “język helleński”. W czasach starożytnych greka (podobnie jak łacina) była “lingua franca”, czyli językiem międzynarodowym, używanym podobnie jak dziś angielski czy do całkiem niedawna francuski. Zresztą przez kolejne okresy greka należała do podstaw klasycznego wykształcenia młodzieńców z wyższych sfer. 

Co ciekawe, język grecki to określenie bardzo nieprecyzyjne. Oczywiście dziś zakładamy, że chodzi o język, którego dziś używają mieszkańcy państwa zwanego Grecją. Nie będziemy się też zagłębiać w zawiłości dialektów i historycznych odmian, ale są pojęcia, które warto znać. Są to choćby:

• Greka klasyczna czyli jeden z najważniejszych języków starożytności, używany mniej więcej w okresie obejmującym lata 500-350 lat p.n.e. To język Platona i Arystofanesa. 
• Greka koine używana w tzw. “okresie hellenistycznym”. To swoista mieszanka klasycznej greki z łaciną i językami anatolijskimi, którymi mówiono w części dzisiejszej Turcji. Był to efekt podbojów Aleksandra Wielkiego i to właśnie data jego śmierci wyznacza symboliczny początek stosowania greki koine. Ciekawostką jest też fakt, że to właśnie w tym języku napisano Nowy Testament. 
• Katharewusa – dosłownie “oczyszczona” z naleciałości tureckich. To sztucznie stworzony język literacki, nawiązujący do klasycznej formy języka greckiego. 
• I wreszcie – demotyk, czyli forma języka, którą słyszymy dzisiaj. Nowożytny język grecki to mieszanka dialektów mówionych oraz katharewusy.

Ciekawostki o języku greckim

A skoro wiemy już więcej o strukturze języka, to czas na obiecane ciekawostki o języku greckim!  

• Język grecki liczy sobie już ponad 4000 lat, co czyni go jednym z najstarszych ciągle używanych języków świata! Oczywiście nie oznacza to, że język się nie zmienia, jednak od wieków używany jest na tym samym terenie, przez te same grupy etniczne. Niektóre słowa przetrwały setki lat w niezmienionej formie (choć niekoniecznie w tym samym znaczeniu)!
• Język grecki należy do rodziny języków indoeuropejskich, do grupy helleńskiej. Co ciekawe, można powiedzieć, że sam ją tworzy, ponieważ nie jest podobny do żadnego innego języka!
• Na co dzień językiem greckim posługuje się ok. 13 milionów osób – głównie w Grecji i na Cyprze. Po grecku mówią również emigranci z Hellady. 
• Najdłuższy wyraz zapisany w języku greckim liczy sobie 173 litery i jest określeniem kulinarnym. Jego autorem jest Arystofanes, a słowo oznaczające potrawę złożoną m.in. z owoców morza i drobiu przez długi czas okupowało 1 miejsce w Księdze Rekordów Guinnessa. Wygląda ono tak λοπαδοτεμαχο-σελαχογαλεο-κρανιολειψα-νοδριμυποτρι-μματοσιλφιο-λιπαρομελιτο-κατακεχυμενο-κιχλεπικοσσυ-φοφαττο-περιστεραλε-κτρυονοπτοπι-φαλλιδοκι-γκλοπελειο-λαγῳοσιραιο-βαφητραγανο-πτερυγών

Przykłady słów pochodzących z greki

Podobno aż 10% słów w języku angielskim ma greckie korzenie. A jeśli oglądaliście “Moje Wielkie Greckie Wesele” to z pewnością pamiętacie upodobanie ojca głównej bohaterki do wyjaśniania pochodzenia różnych słówek! 

Nie da się ukryć, że również w języku polskim znajdziemy sporo słów pochodzących z greki! Oto kilka przykładów:

• Alfabet – od pierwszych dwóch liter greckiego alfabetu “alfa” i “beta”.
• Planeta od greckiego słowa “planētēs”, oznaczającego wędrowca. Początkowo słowem tym określano wszystkie obiekty wędrujące po nieboskłonie. 
• Demokracja (oczywiście!) czyli “władza ludu” (“demos” – “lud” i “krateo” – “rządzę”). Podobnie jak samo słowo, również idea demokracji, narodziła się w starożytnej Grecji. 
• Barbarzyńca wywodzi się z greckiego barbaros, które z kolei wyszło od słów “bar-bar-bar”, określających po prostu bełkot. Początkowo “barbaros” był człowiekiem obcym, cudzoziemcem, a słowo nabrało negatywnego wydźwięku dopiero z czasem.  
• Ewangelia od greckiego “euangelion” czyli “dobra nowina”. To właśnie “dobrą nowinę” mieli głosić pierwsi chrześcijanie. 

Dodatkowo, greckie pochodzenie mają niemal wszystkie słowa z końcówkami “-logia” (z greckiego “nauka”), “-fobia” (“lęk/niechęć”), “-grafia” (opis/pismo),  czy “-nomia” (“prawo / zarządzanie”). Także słowa zaczynające się od “mono-” (“jeden”), “poli-” (“wiele”) czy “pseudo-” (“fałszywy”) przybyły do nas z greki. Hellenizmami (słówkami zapożyczonymi z greckiego) są też m.in. narcyz, echo czy nimfa, mające swoje źródło w mitologii. Jak widzicie, moglibyśmy długo wymieniać! Świadczy to o tym, że wpływ greki na języki Europy jest naprawdę nie do przecenienia!

Jak się Wam podobały ciekawostki o języku greckim? Jeśli chcecie dowiedzieć się więcej, koniecznie wybierzcie się na jeden z naszych City Breaków w Atenach lub Salonikach!