Najbardziej znane pisarki z Wielkiej Brytanii
Co roku 9 sierpnia przypada Dzień Miłośników Książek, a jak już na pewno wiecie – uwielbiamy takie święta! Dlatego dziś piszemy o ludziach literatury, dzięki którym możemy obchodzić takie właśnie dni. Zaglądamy na Wyspy Brytyjskie, a konkretnie do dzisiejszej Wielkiej Brytanii, skąd pochodzi(ło) wielu wybitnych pisarzy i (rzecz jasna!) pisarek – w tym przynajmniej dwie zaliczające się do najpoczytniejszych autorek świata. Naszą podróż zaczniemy od pań, ale obiecujemy, że już niedługo przyjrzymy się również panom. Zapraszamy do (nomen omen) lektury!
Agatha Christie – druga po… Bogu!
Choć najczęściej wydawanymi książkami są dzieła religijne, a Biblia nie ma sobie równych w ilości sprzedanych kopii, to Agatha Christie jest niekwestionowaną królową księgarnianych półek! Urodzona w 1890 roku, w nadmorskim Torquay, Agatha Christie wydała ponad 90 powieści i sztuk teatralnych, które zostały wydane łącznie w ponad miliardzie (!) egzemplarzy i to w samym tylko języku angielskim. Powołała do życia ikony powieści kryminalnych – “małego Belga” Herkulesa Poirot (którego szczerze nie lubiła!) oraz uroczą pannę Marple.
Niewiele osób wie, że Agatha Christie pisała również cieszące się popularnością romanse pod pseudonimem Mary Westmacott. Co więcej, jej sztuka „Pułapka na myszy” to najdłużej nieprzerwanie wystawiana sztuka teatralna na świecie – w Londynie jest grana od 1952 roku! Agatha Christie napisała ją na prośbę królowej Marii – był to prezent z okazji 80 urodzin monarchini. Nasza bohaterka została też uhonorowana tytułem szlacheckim oraz Orderem Imperium Brytyjskiego.
Lady Mallowan
Sama Agathe Christie była równie ciekawą postacią co jej bohaterowie! Słynęła z ciętego języka – zwykła mawiać, że mycie naczyń jest zajęciem tak nudnym, że wykonując je, łatwo wpaść na pomysł morderstwa. W czasie I Wojny Światowej pracowała jako pielęgniarka. Wtedy to poznała właściwości trucizn, które chętnie wykorzystywała w swoich książkach. Gdy jej pierwszy mąż zażądał rozwodu, zniknęła na 11 dni, a po powrocie twierdziła, że miała amnezję. Była szefową Klubu Detektywów. Wyszła za mąż ponownie – za młodszego o 13 lat archeologa Maxa Mallowana, a ślady jej pobytu na Bliskim Wschodzie można dostrzec w kilku powieściach.
J. K. Rowling – matka czarodzieja z blizną
Urodzona w angielskim miasteczku Chipping Sodbury Joanne Rowling ma korzenie francuskie i szkockie. Przed rozpoczęciem kariery pisarskiej Joanne pracowała dla Amnesty International w Londynie, a także mieszkała w Portugalii (gdzie wyszła za mąż i urodziła dziecko). Zarys powieści o Harrym Potterze powstał już po rozwodzie, w trakcie oczekiwania na opóźniony pociąg z Manchesteru do Londynu. Sama książka została dopracowana w Edynburgu, a cały proces zajął 5 lat!
Początkowo wiele wydawnictw odrzuciło historię o małym czarodzieju. Na wydanie powieści zdecydowało się Bloomsbury i to właśnie wydawca doradził Joanne podpisanie się inicjałami. Literka K. pochodzi od Kathleen – imienia babci, którego Joanne nigdy nie nosiła!
Nie tylko Harry Potter!
J.K. Rowling stała się pierwszą autorką w historii, która została miliarderką dzięki sprzedaży książek (oczywiście jej majątek mocno powiększyły prawa do ekranizacji kolejnych powieści). Nic dziwnego – serię książek o Harrym Potterze przetłumaczono już na 80 języków! Warto wiedzieć, że autorka cały czas rozwija świat Harry’ego Pottera – powstały filmy z serii „Fantastyczne Zwierzęta”, na deskach teatrów wystawiana jest sztuka „Harry Potter i Przeklęte Dziecko”, organizowane są różne eventy, a serwis Pottermore cieszy się dużym powodzeniem fanów. Powstała również gra komputerowa, a HBO szykuje serial z nową obsadą.
Ale Harry Potter to nie jedyny sukces autorki. Jej pierwsza książka dla dorosłych – „Trafny Wybór” została zekranizowana. Obecnie J.K. Rowling z powodzeniem wydaje powieści kryminalne pod pseudonimem Robert Galbraith (również zekranizowane przez BBC jako serial “Cormoran Strike”). Jest też autorką “Gwiazdkowego Prosiaczka” – uroczej, świątecznej książki dla młodszych dzieci. Zajmuje się dobroczynnością, ale budzi też kontrowersje, ze względu na swoje poglądy dotyczące osób transpłciowych.
Tak tylko dorzucimy, że nasz Dział Grupowy proponuje wycieczki do Londynu śladami Harry’ego Pottera.
Jane Austen – rozważna czy romantyczna?
Jeśli chodzi o pisarki z Wielkiej Brytanii, to lista nie mogłaby być kompletna bez Jane Austen – jedynej (poza królową) kobiety, której wizerunek zdobi brytyjskie banknoty! To ona dała nam “Rozważną i Romantyczną”, “Emmę” czy “Dumę i Uprzedzenie” oraz wspaniałego pana Darcy’ego, który stał się ikoną romantycznych historii. Urodzona w 1775 roku w angielskim Steventon Jane opisywała życie angielskiej klasy wyższej z przełomu XVII i XIX wieku. Fabuła jej powieści skupia się głównie na problemach dziewcząt, zaręczynach i zamążpójściu, jednak jej celne obserwacje i jej zaskakująco racjonalne podejście do rzeczywistości zdobyło jej wielu fanów. Sama Jane nigdy nie wyszła za mąż, choć przez jedną noc była zaręczona. Do ślubu nie doszło, bo nasza bohaterka zerwała zaręczyny, choć do dziś nie wiadomo dlaczego.
Bezcenne wsparcie ojca
Co ciekawe, “pisarskie zapędy” Jane wspierał jej ojciec, co w owych czasach nie było takie oczywiste – na początku XIX wieku niezamężna córka-pisarka nie była bynajmniej powodem do dumy! Tymczasem papa Austen wysłał nawet powieść swej córki do wydawcy (niestety ją odrzucono). W końcu do wydania “Rozważnej i romantycznej” doprowadził jej brat, a autorka była na niej podpisana skromnie – “Dama” (gdyż damie z towarzystwa nie wypadało pisać książek!). Pierwsze notki o autorce pojawiły się dopiero po śmierci Jane w 1817 roku. Jane pochowano w Katedrze w Winchester, ale w Zakątku Poetów w Opactwie Westminsterskim w Londynie można zobaczyć płynę upamiętniającą pisarkę.
Do fanów Jane Austen należeli m.in. Virginia Woolf, Rudyard Kipling czy Winston Churchill. Podobno brytyjski premier w czasie nalotów na Londyn zabierał ze sobą do schronu “Dumę i uprzedzenie”! Sama Jane Austen jako ulubioną postać ze swoich książek wskazywała pannę Bennet, która uważała za “uroczą”. Z kolei dziś świat literacko-filmowy rozgrzewa kolejna adaptacja „Dumy i uprzedzenia” szykowana przez Netflixa!
Virginia Woolf – panna z dobrego domu
Virginia Woolf uważana jest za jedną z najważniejszych pisarek w historii literatury (nie tylko modernistycznej). Urodziła się w 1882 roku w wiktoriańskim Londynie, jako Adeline Virginia Stephen, w rodzinie o wyjątkowych związkach z literaturą. Jej ojciec był wydawcą i zięciem Williama Thackeraya (autora “Targowiska Próżności”). Z kolei linia matki sięgała dworu Marii Antoniny, a przodkinie Virginii słynęły z niespotykanej urody. W rodzinnej posiadłości znajdowała się bogato wyposażona biblioteka. W domu mieszkały dzieci z trzech małżeństw (rodzice Virginii pobrali się po stracie wcześniejszych małżonków). Ten fakt okazał się kluczowy dla przyszłości Virginii.
Feministka o kruchej psychice
Od młodych lat Virginia miała kruchą psychikę. Śmierć matki i siostry doprowadziła do pierwszego z załamań nerwowych, a Virginia spędziła pewien czas w ośrodku psychiatrycznym, W 1912 roku Virginia wyszła za mąż za Leonarda Woolfa, z którym założyła oficynę wydawniczą Hogarth Press. O małżeństwie mówiło się, że nigdy nie zostało skonsumowane,. Plotka głosiła również, że Virginia miała wieloletni romans z koleżanką po fachu – Vitą Sackville-West.
Dziś mówi się również, że stan emocjonalny Virginii Woolf był podyktowany faktem, że w dzieciństwie była wykorzystywana seksualnie przez przyrodnich braci. Wpływ na jej stan miała także choroba afektywna-dwubiegunowa, która ostatecznie doprowadziła ją do samobójstwa w 1941 roku.
Najważniejszą powieścią Virginii Woolf jest “Pani Dalloway”, jednak nasza bohaterka jest ceniona przede wszystkim za wprowadzenie nowatorskich technik narracyjnych (jak strumień świadomości), poetycki impresjonizm i zerwanie z wiktoriańskim realizmem. Nie kryła się też z feministycznymi poglądami. Do dziś Virginia Woolf jest inspiracją dla kolejnych pokoleń pisarzy, poetów i filmowców.
Siostry Brontë – tajemnicze panny z wrzosowisk
XIX wiek przedstawił nam trzy wybitne pisarki z Wielkiej Brytanii – siostry Brontë. Charlotte, Emily i Anne wychowały się (wraz z trojgiem rodzeństwa) wśród wrzosowisk hrabstwa York. Panny nie były ani ładne ani zamożne, a ich perspektywy nie malowały się w jasnych barwach. Jakiś czas spędziły w szkole dla córek pastorów w Cowan Bridge – miejscu absolutnie ponurym. Zimno, głód i znęcanie się były tu na porządku dziennym. To tu dwie starsze siostry naszych bohaterek (11-letnia wówczas Maria i o rok młodsza Elisabeth) zachorowały na gruźlicę i wkrótce zmarły. Wydarzenie to (oraz cały pobyt w szkole) w późniejszym czasie stały się dla Charlotte inspiracją dla “Dziwnych Losów Jane Eyre”.
Charlotte i Anne pracowały jako nauczycielki i guwernantki, zaś Emily głównie zajmowała się domem. Wszystkie chętnie pisały już od najmłodszych lat, choć niewiele z ich dzieł się zachowało. Jednak XIX wiek nie był łaskawy dla kobiet trudniących się literaturą. Właśnie dlatego w 1846 roku Charlotte wydała tomik poezji “Poems by Currer, Ellis and Acton Bell” sygnowany męskimi imionami o pasujących do sióstr inicjałach. Mimo pozytywnych recenzji, sprzedały się… jedynie 2 egzemplarze!
Literacka mistyfikacja
W 1947 roku (również pod pseudonimem) ukazały się “Dziwne Losy Jane Eyre”. W tym samym roku wydano “Wichrowe Wzgórza” pióra “Ellisa Bella” oraz “Agnes Grey” autorstwa trzeciego z “braci”. Wszędzie rozprawiano wówczas o niebywałym talencie panów Bell. Cała mistyfikacja wyszła na jaw przy okazji wznowienia “Dziwnych Losów Jane Eyre”. Wtedy to Charlotte zadedykowała książkę Williamowi Makepeace’owi Thackerray’owi (którego osobiście nie znała). Niestety nie miała pojęcia, że Thackeray praktycznie zamknął w ogromnej posiadłości chorą psychicznie żonę. Momentalnie pojawiły się głosy, że autorka powieści musi być kobietą, najpewniej kochanką pisarza!
Rok 1948 nie był szczęśliwy dla rodziny Brontë – na gruźlicę zmarły Emily i Anne, odszedł też ich brat – Branwell. Charlotte nie miała już powodu, by ukrywać swoją tożsamość, zwłaszcza, że kilka lat później wyszła za mąż za wikariusza pobliskiej parafii. Zmarła 9 miesięcy później, przy porodzie, w 1855 roku, wieku 38 lat. Rok po jej śmierci ukazał się “Profesor” – w rzeczywistości pierwsza z napisanych książek. W tym samym roku ukazała się również biografia Charlotte, napisana przez jej przyjaciółkę – Elizabeth Gaskell. Obecnie “Życie Charlotte Brontë” jest uważane za jedną z najważniejszych książek w historii.
Życiorys jest równie tajemniczy jak bohaterki ich powieści! Sporo jest osób, które uważają, że wszystkie powieści napisała Charlotte, a legenda o trzech niezwykle utalentowanych damach z wrzosowisk była… no właśnie – jedynie legendą!
Zobacz też:
Mary Shelley – więcej niż córka ikony
Podobnie jak nieco później Virginia Woolf, Mary Wollstonecraft Goodwin przyszła na świat w rodzinie intelektualistów. Sama zresztą mówiła o sobie, że jest “córką dwóch wybitnych postaci świata literackiego”. Jej ojciec był filozofem, natomiast matka – ikoną feminizmu, słynną Mary Woolstonecraft, jedną z pierwszych obrończyń praw kobiet. Zresztą przyjście na świat naszej bohaterki praktycznie zakończyło żywot jej matki – ta zmarła z gorączki połogowej w 1797 roku, zaledwie 10 dni po przyjściu Mary na świat.
Małą Mary zajął się ojciec, który zadbał o edukację córki w najszerszy dostępny sposób. Dziewczyna zdobyła wiedzę w zakresie historii, mitologii, literatury, Biblii i sztuki. Mówiła po włosku i francusku, uczyła się też łaciny, greki i hiszpańskiego. Uchodziła za urodziwą i niezwykle inteligentną młodą damę!
Narodziny Frankensteina
Życie Mary było niezwykle burzliwe – szkoły z internatem, znajomość ze śmietanką towarzyską ówczesnej Europy, związek z żonatym Shelleyem (za którego ostatecznie wyszła za mąż), pobyt na kontynencie, śmierć dzieci i w końcu twórczość literacka. Jej debiut uważany jest za jej największe osiągnięcie. To słynny “Frankenstein albo: Współczesny Prometeusz”, który był gotowy zanim Mary ukończyła 21 lat. Powieść została wydana pod pseudonimem sugerującym, że autorem jest mężczyzna. Gdy prawda wyszła na jaw, wywiązała się burzliwa dyskusja na temat roli kobiet w literaturze. Dziś Mary Shelley uważa się za matkę literatury gotyckiej i prekursorkę gatunku science-fiction, a jej tragiczny potwór inspiruje kolejne pokolenia!
Doris Lessing – komunistka z kolonii
Mała Doris Tayler przyszła na świat w Imperium Brytyjskim, w 1919 roku w Kermanshahu, w dzisiejszym Iranie. Całą młodość spędziła w koloniach – w Persji i w południowej Rodezji. W 1937 roku przyjechała do Salisbury, by pracować jako telefonistka. Tu poznała swojego pierwszego męża, którego wkrótce zostawiła z dwójką dzieci. Jej drugim mężem został poznany w Londynie niemiecki dyplomata – Gottfried Anton Nicolai Lessing. To właśnie pod jego nazwiskiem zyskała rozpoznawalność, mimo, że jej debiutancka powieść – osadzona w Rodezji “Trawa śpiewa” została wydana w 1950 roku, już po rozwodzie.
Kanwą twórczości Doris Lessing były doświadczenia z kolonii, przede wszystkim z południowej Afryki. Całą jej twórczość można podzielić na trzy okresy. Okres “komunistyczny” przypada na jej fascynację marksizmem, którą sama w późniejszych latach subtelnie wyśmiewa w jednej z książek. Ciekawostką może być fakt, że jej mocno lewicowe poglądy okazały się podstawą do wieloletniej obserwacji ze strony MI5 i MI6. Kolejny okres nazwać można “psychologicznym” – to z tego czasu pochodzi uważana za przełomową powieść “Złoty notes” z 1962 roku. Ostatnie lata jej twórczości to okres “sufistyczny” – inspiracja mistycyzmem i science-fiction.
Literacka Nagroda Nobla
2007 rok przyniósł Doris Lessing najważniejszą z nagród – Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. Jako uzasadnienie podano, że „…jej epicka proza jest wyrazem kobiecych doświadczeń. Przedstawia je z pewnym dystansem, sceptycyzmem, ale też z ogniem i wizjonerską siłą”. Przyjmując to wyróżnienie w wieku 88 lat była najstarszą osobą uhonorowaną Literacką Nagrodą Nobla.
Zasłynęła nie tylko licznymi powieściami (wydała ich ponad 40), ale też radykalnymi poglądami antynazistowskimi, feministycznymi i antykolonialnymi. Wyraźnie opowiadała się też przeciwko apartheidowi. Odmówiła nawet przyjęcia tytułu szlacheckiego, uważając, że to przejaw imperialnych zapędów Wielkiej Brytanii. Zmarła w Londynie, w wieku 94 lat, w 2013 roku.
Frances Hodgson Burnett – pomiędzy Anglią a USA
Frances Eliza Hodgson przyszła na świat w 1849 roku w niewielkim miasteczku Cheetham Hill, które dziś stanowi część Manchesteru. Po śmierci ojca wraz z matką i młodszym rodzeństwem przeniosła się do Stanów Zjednoczonych w poszukiwaniu lepszego losu. Zaledwie 2 lata później, po śmierci matki, czworo jej rodzeństwa znalazło się pod jej opieką. Frances podjęła współpracę z jednym z wydawnictw, by utrzymać rodzinę. Szybko też wyszła za mąż (za lekarza Swana M. Burnetta) i urodziła dwójkę dzieci. Niestety małżeństwo rozpadło się po zaledwie dwóch latach, do czego doprowadziło w dużej części… zamiłowanie naszej bohaterki do pisania! Żaden szanujący się XIX-wieczny lekarz nie chciał mieć żony, która zamiast zajmować się domem, pisze powieści do szuflady.
Tytan epoki wiktoriańskiej
Po rozwodzie Frances wróciła do Anglii, gdzie pisała opowiadania do kobiecych pism. Zadebiutowała w 1877 roku powieścią “Panna Lowrie”. Jednak to wydany kilka lat później “Mały Lord” przyniósł jej uznanie czytelników. Frances została też żoną swojego wydawcy, jednak i ten związek również nie należał do udanych. Po śmierci zaledwie 16-letniego syna i kolejnym rozwodzie, Frances wróciła do USA. Do końca życia podróżowała między Anglią a Nowym Jorkiem, by pod koniec życia przyjąć obywatelstwo amerykańskie.
Ówczesne media okrzyknęły Burnett „tytanem epoki późno wiktoriańskiej”. Nie bez powodu! Wydała około 40 powieści, przede wszystkim dla dzieci i młodzieży. Była też jedną z pierwszych autorek, które utrzymywały się jedynie z pisania. Do jej bestsellerów należą “Mała Księżniczka” oraz “Tajemniczy Ogród” inspirowany osobistymi przeżyciami autorki.
Zadie Smith – współczesny Dickens
Przenosimy się do XXI wieku! Bez wątpienia najbardziej znaną i cenioną angielską pisarką jest obecnie Zadie Smith, którą krytycy porównują do Dickensa. Dlaczego? Gdyż tak jak on, Zadie Smith obserwuje mieszkańców Londynu i samo miasto. I choć jej Londyn różni się od tego, które znał i opisywał Dickens, to jej obserwacje są równie przenikliwe i trafne, a jej bohaterowie – równie pełni życia i emocji! Urodzona w 1975 roku w wielokulturowym Londynie, Zadie Smith pochodzi z jamajsko-brytyjskiej rodziny. Nic więc dziwnego, że w swoich powieściach chętnie podejmuje temat rasy i kultury.
Młoda Zadie kochała… stepować, dorabiała też jako wokalistka jazzowa. Chciała zostać aktorką musicalową oraz dziennikarką, ale jeszcze w czasie studiów (Literatura angielska w Cambridge) zaczęła pisać pierwszą powieść. Jej debiut – “Białe Zęby” momentalnie stał się bestsellerem, przynosząc jej nominacje do licznych nagród oraz propozycję ekranizacji. Jedna z jej kolejnych książek, “O pięknie”, była nominowana do prestiżowej Nagrody Bookera.
Obecnie Zadie Smith wraz z rodziną mieszka w Nowym Jorku, gdzie uczy kreatywnego pisania. Jej znakiem rozpoznawczym są kolorowe turbany.
Spotkanie z Zadie Smith na portalu Lubimy Czytać:
Popularne pisarki z Wielkiej Brytanii można by jeszcze długo wymieniać! Do tych najbardziej poczytnych należą m.in. Jojo Moyes (autorka powieści “Zanim się pojawiłeś”) czy Helen Fielding – autorka serii o Bridget Jones. Ślady wielu z nich (i ich bohaterów!) można odkryć podczas podróży literacko-filmowych, a dzięki nim zwiedzanie (i czytanie!) zyskuje nowy wymiar!
