Skarby kultury, historii i przyrody. Nowe obiekty na liście UNESCO. Część 1: Europa
W daniach 26 i 27 lipca 2026 roku, w południowokoreańskim Busan, odbyła się 48. sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO. Tym samym prestiżowa lista powiększyła się o 25 wyjątkowych obiektów, reprezentujących bezcenne walory przyrodnicze, historyczne i kulturowe. Od mitycznych greckich szczytów, przez plaże zmieniające bieg historii, aż po ostępy dzikiej przyrody i pewne modernistyczne centrum, które… na pewno znacie! W 2026 roku kapituła UNESCO wpisała wyjątkowo zróżnicowane miejsca na “listę must see”! Dziś zabieramy Was w podróż śladami miejsc, które od niedawna oficjalnie tworzą dziedzictwo nas wszystkich. A ponieważ wpisów jest sporo, to zaczniemy od Europy, a w kolejnej części wpisu wybierzemy się na inne kontynenty. Oto nowe obiekty na liście UNESCO w Europie – zapraszamy do lektury!
Modernistyczne centrum Gdyni – spójne miasto portowe
Naszej podróży nie mogliśmy zacząć w innym miejscu niż nasza rodzima Gdynia! To właśnie centrum polskiego miasta z portem morskim zostało w lipcu 2026 docenione przez kapitułę UNESCO za unikalny rozmach urbanistyczny okresu międzywojennego. Miasto zyskało uznanie jako spójny, doskonale zachowany pomnik modernistycznej urbanistyki oraz dynamicznego rozwoju gospodarczego dwudziestolecia międzywojennego.
Dlaczego właśnie Gdynia? Choć dziś każdy doskonale kojarzy trójmiejską aglomerację, to jeszcze na początku XX wieku Gdynia była jedynie niewielką rybacka wioską. Dopiero w latach 20. i 30. została błyskawicznie rozbudowana, niemal od zera, jako nowoczesny port handlowy. Warto wiedzieć, że architektura gdyńskiego śródmieścia stanowi wspaniały przykład stylu zwanego “streamline moderne”. Zaokrąglone formy, okrągłe okna, przeszklenia i elementy architektoniczne przypominające budowę statku – wszystko to doskonale obrazuje styl okrętowy. Łatwo to dostrzec w fasadach takich budynków jak Kamienica Hundsdorffów czy Kamienica Admirał. To wszystko sprawia, że Gdynia jest jednym z najlepiej zachowanych miast portowych na świecie oraz już 18 obiektem z Polski na liście UNESCO!
Dzieła rodziny Aalto – harmonia po fińsku
Nie da się ukryć, że modernizm musiał być na topie w Busan, gdyż kolejny europejski wpis na liście UNESCO również dotyczy tego stylu! To kolekcja trzynastu budynków zaprojektowanych przez wybitnego fińskiego architekta Alvara Aalto. Co ciekawe, Aalto najchętniej pracował w duecie z żoną – najpierw Aino, a później – Elissą. Co ważne, UNESCO nie pominęło wkładu żadnej z pań!
Wspólne projekty państwa Aalto charakteryzują się niezwykłą dbałością o detal oraz funkcjonalnością. Co więcej, w centrum projektu zawsze stał człowiek i jego potrzeby. Wśród wspomnianych 13 budynków znajdziecie m.in. dom architektów w Helsinkach, sanatorium w Paimio, czy imponująca sala koncertowa Finlandia Hall.
Powstałe głównie w XX wieku obiekty z pracowni Aalto odzwierciedlają powojenną ewolucję fińskiego designu. Dodatkowo architekci połączyli surowe międzynarodowe trendy modernistyczne z tradycyjnymi, lokalnymi materiałami. I to właśnie to harmonijne połączenie między architekturą, człowiekiem a fińską przyrodą zapewniło dziełom Aalto wpis na prestiżową listę. Warto też wiedzieć, że to pierwszy przykład docenionej przez UNESCO nowoczesnej architektury fińskiej.
Miejsce lądowań desantu aliantów w Normandii – pamięć historyczna o D-Day
Przenosimy się na północ Francji, gdzie 6 czerwca 1944 roku, w dniu zwanym D-Day, wojska alianckie przeprowadziły największą morską operację desantową w dziejach świata. To właśnie pas wybrzeża w Normandii, który na zawsze zmienił losy okupowanej przez nazistów Europy, został wpisany na listę UNESCO podczas lipcowej sesji.
Miejscem historycznego desantu było aż pięć plaż o specjalnie zakodowanych nazwach – Utah, Omaha, Gold, Juno i Sword oraz klif Pointe du Hoc. Na przestrzeni 80 kilometrów w 1944 roku wylądowało ponad 156 tysięcy żołnierzy z ponad 10 krajów. Wojska wspierane były przez ponad 5 tysięcy okrętów oraz barek desantowych. Rozegrane tu walki doprowadziły do otwarcia drugiego frontu, a w efekcie – do upadku nazistowskich Niemiec.
W pasie normandzkiego wybrzeża znajdują się pozostałości niemieckiego Wału Atlantyckiego, liczne fortyfikacje, pozostałości po polach bitew, a także miejsca pamięci i amerykański cmentarz. Dziś miejsce to symbolizuje zwycięstwo wolności i jest gratką dla miłośników historii!
Królewskie twierdze Kapetyngów w Langwedocji – średniowieczne twierdze
Francja w tym roku zyskała aż dwa wpisy na Liście Światowego Dziedzictwa. Oprócz przypominających o wadze II Wojny Światowej plaż Normandii, komitet wyróżnił średniowieczne twierdze w południowej części kraju. W XIII wieku, po zakończeniu krucjaty przeciwko Katarom, w Langwedocji powstało aż 8 potężnie ufortyfikowanych posterunków. Może nie tyle powstało, bo przy budowie wykorzystano wiele istniejących już założeń, wzmacniając je o nowoczesne wówczas rozwiązania. Należały do nich choćby podwójne pierścienie murów obronnych czy ogromne baszty na flankach. Cały ten system obronny miał wzmocnić granice państwa Kapetyngów.
A robiące naprawdę spore wrażenie fortyfikacje można podziwiać choćby w urokliwym Carcassonne; w Lastours, gdzie na skalnym grzbiecie stoją cztery strażnice; czy w Pirenejach, gdzie mieści się ostatnia forteca Katarów – Zamek w Peyrepertuse, nazywany też „Cytadelą zawrotu głowy”.
Warto też wiedzieć, że to właśnie dynastia Kapetyngów “stworzyła” Francję. Z niewielkich terenów skupionych wokół Paryża i Orleanu, na przestrzeni 300 lat, rozszerzyli swoje wpływy aż do Morza Śródziemnego i Pirenejów. Królewską domenę poszerzano poprzez polityczne małżeństwa, sojusze, zwycięskie konflikty oraz korzystne reformy.
Krajobraz wodny Ribeira Sacra w Galicji – rzeki, klasztory i winnice
Nasza podróż śladami nowych obiektów na liście UNESCO prowadzi nas na północ Hiszpanii – do malowniczej Galicji. Tutaj, nas brzegami rzek Miño i Sil, znajduje się malownicza Ribeira Sacra. Strome kaniony, głębokie wąwozy, górskie strumienie, gęste lasy i rozległe winnice – wszystko to tworzy wyjątkowe piękno Świętego Wybrzeża.
Skąd jednak ta nazwa? Na rzecznych brzegach, w głębokich, osłoniętych dolinach, mnisi chętnie zakładali niewielkie klasztory. Dziś można ich tu podziwiać aż kilkanaście. Dodatkowo mnisi zajmowali się uprawą winorośli, zakładając na stromych brzegach liczne winnice. Dziś to jeden z najstarszych ośrodków produkcji wina w Hiszpanii, a pochodzący stąd trunek nazywa się “winem heroicznym” (ze względu na trudne warunki uprawy).
To właśnie niezwykła harmonia łącząca pracę ludzkich rąk z wyjątkowym pięknem przyrody oczarowała kapitułę UNESCO. Dziś urok Ribeira Sacra można podziwiać z licznych punktów widokowych oraz z pokładu statku wycieczkowego.
Zobacz też:
Twierdze pograniczne w regionie Raia – ewolucja systemów obronnych
W Portugalii, wzdłuż jej granicy z Hiszpanią, wznosi się sieć historycznych miast i potężnych fortyfikacji, które miały chronić kraj przed najazdami sąsiadów. Umocnienia wznoszone były od średniowiecza aż do czasów nowożytnych. Dzięki temu możemy zobaczyć jak zmieniała się architektura obronna na tych terenach, od prostych wież i zamków obronnych do rozbudowanych bastionów w kształcie gwiazdy. W lipcu 2026 UNESCO uznało twierdze pograniczne za arcydzieło inżynierii wojskowej i sztuki fortyfikacyjnej w Europie Południowej.
Najważniejsze fortyfikacje to twierdza Elvas w kształcie gwiazdy, nazywana „Strażniczką Granic”; Almeida – unikalna, dwunastokąta twierdza bastionowa oraz podwójna twierdza Valença nad rzeką Minho.
Obszar Olimpu – w domu greckich bogów
W czasie sesji w Busan Komitet docenił też wyjątkowe walory przyrodniczo-kulturowe greckiego Olimpu. Najwyższy masyw górski Grecji przez wieku owiany był gęstą siecią mitów i legend. Miejsce, w którym mitologia umiejscowiła dom Zeusa i jego boskiej rodziny, przez długi czas stanowiło ośrodek duchowy starożytnej Grecji. Stało się też podstawą kulturową dla świata helleńskiego, a w efekcie – dla całej Europy.
Ale Olimp to nie tylko dwunastka olimpijskich bogów. To też unikalny mikroklimat i największa w Grecji różnorodność flory i fauny. Wszystko to dzięki dużej różnicy wysokości oraz bliskości morza. To właśnie to połączenie walorów przyrodniczych i kontekstu kulturowego, sprawiło, że Olimp stał się cennym punktem na liście UNESCO.
To by było na tyle, jeśli chodzi o nowe obiekty z listy UNESCO w Europie, ale 2026 rok przyniósł też sporo wpisów na innych kontynentach. O nich opowiemy Wam w drugiej części wpisu!
