Skarby kultury, historii i przyrody. Nowe obiekty na liście UNESCO. Część 2: Świat

W poprzedniej części wpisu opowiedzieliśmy Wam co nieco o europejskich obiektach, które w lipcu 2026 wpisano na prestiżową listę. Jednak kontynentem, który został doceniony najbardziej przez Komitet UNESCO jest Azja, która zyskała 10 nowych obiektów na Liście Światowego Dziedzictwa! Afryce przypadły trzy wpisy, a Ameryce Południowej jeden. Dziś pokrótce przedstawimy Wam te miejsca, a całość zakończymy Listą Dziedzictwa Zagrożonego. Niestety aż 3 nowe wpisy z Busan dotyczą miejsc, które wkrótce mogą stracić swoje walory lub po prostu zniknąć z powierzchni ziemi! Oto nowe obiekty na liście UNESCO na świecie – zapraszamy do lektury!

Nowe obiekty UNESCO w dalekiej Azji

Sesja w Busan przyniosła całkiem sporo wpisów z terenów Azji. Zaczynając od najdalszych krańców kontynentu, na liście UNESCO w lipcu 2026 znalazły się:

• Starożytne japońskie stolice Asuka i Fujiwara, czyli kompleks archeologiczny w regionie Nara. To tutaj, pomiędzy VI a VIII wiekiem, narodziła się japońska państwowość. Państwo oparto na chińskim modelu, buddyjskiej kulturze i lokalnej tradycji. Dodatkowo Fujiwara była wzorowana na chińskich miastach imperialnych o układzie szachownicy. 
• Stanowiska przemysłu wyrobów porcelanowych w chińskim Jingdezhen – mieście, które przez wieki stanowiło światową stolicę porcelany. To stąd pochodzą słynne kobaltowe zdobienia, które stały się symbolem luksusu w dawnej Europie. W Jingdezhen porcelanę wyrabia się nieprzerwanie od średniowiecza, kultywując lokalną tradycję rzemieślniczą. 
• Wat Phra Mahathat Woramahawihan – najstarszy z klasztorów buddyjskich w południowej Tajlandii. To jedna z najważniejszych świątyń w regionie, która przez 1500 lat była świadkiem rozwoju i upadku wielu lokalnych królestw. Oprócz wartości duchowej, znalazła się tu również ciekawostka architektoniczna. Otóż główna stupa kompleksu słynie z niezwykłego zjawiska optycznego – bez względu na porę dnia, nigdy nie rzuca cienia na ziemię! 
• Monumentalne nekropolie arystokracji Xiongnu w Mongolii, które dały archeologom wgląd w życie i struktury jednego z najważniejszych ludów koczowniczych. Starożytne imperium Xiongnu mogło bowiem rywalizować z chińskimi władcami z dynastii Han, zarówno pod względem potęgi jak i rozległości kontaktów handlowych!
• Starożytne buddyjskie stanowisko Sarnath w Indiach – święte miejsce buddystów. To właśnie tutaj, w VI wieku, Siddhartha Gautama wygłosił swoje pierwsze kazanie po osiągnięciu oświecenia. Sarnath znalazło się na liście ze względu na bezcenny wkład w dziedzictwo duchowe ludzkości, a także na unikalne struktury starożytnych stup i monastyrów.

Nowe obiekty UNESCO w Azji Centralnej

W naszej podróży szlakiem UNESCO przenosimy się do Azji Centralnej. W lipcu 2026 uhonorowano wpisem na słynną listę aż trzy nowe obiekty z tego terenu. 

• Korytarz Fergana-Syrdaria – część legendarnego Jedwabnego Szlaku, łączącego Chiny z Bliskim Wschodem. Wędrujące Szlakiem karawany ułatwiały nie tylko przepływ towarów, ale też wymianę technologii, idei i nowinek kulturowych. Transgraniczny wpis obejmuje kluczowe odcinki dawnych szlaków handlowych w Kazachstanie, Kirgistanie, Tadżykistanie i Uzbekistanie. Co ciekawe, wspomniana Dolina Fergany, słynęła dawniej z hodowli “niebiańskich koni” cenionych za niezwykłą wytrzymałość. 
• Podziemne meczety na Półwyspie Mangystau – kompleks sakralny wykuty w kazachskich skałach. Przez stulecia meczety stanowiły schronienie dla mistyków sufickich, łącząc ich tradycje z praktykami duchowymi tutejszych ludów koczowniczych. To także miejsca medytacji i przystanek na szlakach pielgrzymkowych. 
• Nowoczesna architektura Taszkentu czyli wracamy do modernizmu, tym razem w stolicy Uzbekistanu! Nie wszyscy wiedzą, że po tragicznym w skutkach trzęsieniu ziemi w 1966 roku, Taszkent został w zasadzie zbudowany od nowa. Komitet UNESCO docenił połączenie surowych form charakterystycznych dla sowieckiej architektury z orientalnymi motywami. Dodatkowo projektanci postawili na architekturę odporną na wstrząsy sejsmiczne oraz wysokie temperatury. 

Nowe obiekty UNESCO na Bliskim Wschodzie

Wędrówkę śladami UNESCO po Azji kończymy na tzw. Bliskim Wschodzie. Łącznie UNESCO objęło ochroną cztery tutejsze obiekty. 

• Zamek Alamut w Iranie oraz powiązane z nim fortyfikacje – górskie warownie położone w górach Elbrusu. UNESCO doceniło wyjątkowe świadectwo odporności strategicznej oraz unikalny wkład architektoniczny w średniowieczną historię architektury obronną. Warto też wiedzieć, że w murach twierdzy Alamut znajdowała się jedna z najwspanialszych średniowiecznych bibliotek. Tutaj także narodziła się legenda Asasynów!
• Rezerwat morski Akaba w Jordanii, który słynie z wyjątkowej różnorodności. Tutejsze rafy koralowe mają też ogromną wartość ekologiczną. Dodatkowo, m.in. dzięki odporności na zmiany klimatyczne, służą jako obiekt badań biologów morskich z całego świata. 

Niestety kolejne dwa bliskowschodnie obiekty “zasiliły” szeregi miejsc zagrożonych, ale o tym za chwilę! 

Nowe obiekty UNESCO w Afryce

Przenosimy się do Afryki, która zyskała w lipcu trzy nowe obiekty na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Należą do nich:

• Medyny historycznych sułtanatów na Komorach – unikalne świadectwo dawnej sieci kulturowej i handlowej Oceanu Indyjskiego. Wulkaniczne wyspy położone na północ od Madagaskaru rozkwitały w średniowieczu i renesansie. Niemal każda z nich była niezależnym sułtanatem, a bogactwo dosłownie płynęło dzięki handlowi morskiemu na Oceanie Indyjskim. Tutejsze medyny to wyjątkowe połączenie afrykańskich i arabskich tradycji budowlanych. Charakterystyczne dla sześciu wpisanych na listę UNESCO medyn są domy zbudowane z wapieni koralowych i skał wulkanicznych. Co ciekawe, wszystkie medyny są do dziś zamieszkane i nie stanowią tylko lokalnej atrakcji historycznej. 
• Położona na tunezyjskim klifie, malownicza wioska Sidi Bou Saïd – biało-niebieskie miasteczko z widokiem na Morze Śródziemne. Co ciekawe, paletę barw budynków określa specjalny dekret z lat 20. XX wieku! Ale Sidi Bou Saïd to nie tylko urokliwe uliczki i zaułki, ale też ośrodek duchowy i inspiracja dla licznych artystów. Wszystko zaczęło się w XIII wieku, od śmierci sufickiego mistyka o wdzięcznym nazwisku Abou Saïd Khalaf Ibn Yahya El-Tamimi El-Béji. Mistrz zmarł właśnie tutaj, a wokół jego grobu rozwinęło się miasteczko. UNESCO doceniło wyjątkową harmonię krajobrazu oraz duchowo-kulturowy wymiar wioski. 
• Posiadłości plantacyjne na Wyspach św. Tomasza i Książęcej – świadectwo bogatej lecz mrocznej historii tego regionu. Choć dziś nie wszyscy potrafiliby zlokalizować państwo São Tomé i Príncipe na mapie, to niemal do połowy XX wieku wyspy należały do czołowych eksporterów kawy i kakao. Rozległe kolonialne plantacje zwane rocas zajmowały niemal wszystkie tereny rolnicze na wyspach. Największe z nich zatrudniały po kilka tysięcy pracowników. Początkowo plantacje opierały się na pracy niewolniczej, później na pracownikach kontraktowych. Tutejsza ludność, zwana forro to często potomkowie portugalskich kolonizatorów i niewolników pracujących przy uprawie kakao. Okres ten miał ogromny wpływ na strukturę społeczną i demografię wysp. 

Teatry w Amazonii – jedyny nowy obiekt UNESCO w obu Amerykach

W lipcu 2026 komisja UNESCO praktycznie zignorowała Amerykę Północną, nie przyznając jej ani jednego wpisu. Z kolei Brazylia i jej amazońskie teatry z dumą reprezentowały Amerykę Południową. To właśnie dwa brazylijskie monumentalne gmachy teatralne – Theatro da Paz w Belém oraz Teatro Amazonas w Manaus dołączyły do Listy UNESCO. Teatry te wzniesiono na przełomie XIX i XX wieku podczas legendarnego brazylijskiego boomu kauczukowego. Materiały budowlane do wzniesienia teatrów (m.in. włoski marmur, angielską stał, czy francuskie kryształy) sprowadzono do serca dżungli  drogą wodną. Umieszczając teatry na liście, UNESCO doceniło urbanistyczne ambicje okresu przemysłowego, które z niewielkich amazońskich wiosek stworzyły prawdziwe metropolie. 

Obiekty wciągnięte na Listę Dziedzictwa Zagrożonego

Podczas lipcowej sesji Komitet podjął również decyzję o wpisaniu trzech nowych miejsc bezpośrednio na Listę Dziedzictwa Zagrożonego UNESCO. Wpisów dokonano w trybie natychmiastowym ze względu na bezpośrednie zagrożenie konfliktami zbrojnymi i niestabilnością w regionie. Na liście miejsc objętych szczególną ochroną znalazły się:

• Krajobraz migracyjny Boma-Badingilo – rozległy ekosystem afrykańskiej sawanny w Sudanie Południowym. To obszar jednej z największych największych na świecie migracji ssaków lądowych. Przez obszar Parku Narodowego co roku migrują miliony zwierząt! Warto wiedzieć, że obiekt ten stał się pierwszym w historii miejscem z Sudanu Południowego wpisanym na listę UNESCO. Niestety z powodu kłusownictwa, niestabilności politycznej całego regionu oraz presji związanej z rozwojem ekonomicznym trafił od razu do strefy wysokiego ryzyka.
• Zamki Dżabal Amil – unikalna sieć pięciu średniowiecznych warowni w górach Libanu. Tutejsze fortyfikacje przez wieki strzegły kluczowych szlaków handlowych i rolniczych.  Niestety zagrożenie dla nich stanowi konflikt zbrojny w regionie. 
• Starożytne miasto Sebastia – stanowisko dokumentujące tysiąclecia obecności różnych cywilizacji na terenie dzisiejszej Palestyny. Miejscu utożsamianym ze starożytną Samarią zagrażają działania zbrojne na Zachodnim Brzegu. 

A na koniec jeszcze pozytywny akcent. Podczas lipcowej sesji w Busan komitet UNESCO zdecydował, że wiedeńska starówka zostanie skreślona… nie, nie z całej Listy, tylko z Listy Dziedzictwa Zagrożonego. Starówka w Wiedniu wpisana była tu od 2017 ze względu na kontrowersyjne plany budowlane w okolicy. Na szczęście Austriacy zmienili plany wysokiej zabudowy w rejonie Heumarkt i uratowali status swojej stolicy!